TỔNG TẬP VĂN HỌC DÂN GIAN XỨ HUẾ – VÈ, TRUYỆN THƠ (TẬP III)
- ỌT BẤT ỌT, ẸT BẤT ẸT
Thầy đồ nọ dạy học trò ở nhà mình, có khoảng bảy tám em, ở độ tuổi mười ba, mười lăm. Chiều hôm ấy, một nhóm học trò đi học hơi sớm hơn thường lệ. Chúng thấy nhà thấy cửa đóng kín, nhưng nghe bên trong có tiếng động: chiếc giường tre kêu ọt ẹt, ọt ẹt… Chả là thầy mới cưới vợ. Chúng thì thầm nói chuyện và cười khúc khích với nhau.
Thầy đồ biết ngay bên ngoài là đám học trò. Để chữa thẹn, thầy dậy hé cửa, đằng hăng, bảo:
– Bọn bây hãy đợi đó! Nếu đối được câu này, thì thầy sẽ mở cửa cho vào: “Sĩ đáo ngoại gia, thầm bất thầm, thì bất thì, thầm thì thầm thì” (1).
Bọn học trò rút lui sau vườn bàn bạc. Sau đó, một tên láu cá trong đám tiến đến cửa, nói vọng vào:
– Thưa thầy, bọn con xin đối lại thế này: “Sư ngọa trung phòng, ọt bất ọt, ẹt bất ẹt, ọt ẹt ọt ẹt” ?)!
Nguồn:
TKTTH 261
Khảo dị:
Câu đối được kể, tương tự với câu đối trong một giai thoại về Cao Bá Quát và Nguyễn Văn Siêu, như sau:
Một hôm, Cao Bá Quát từ Bắc Ninh sang Hà Nội chợi, đi ngang qua một nhà nghe có tiếng bình văn, liền bước vào xem thử. Quát thấy một thầy đồ trẻ, đang ngồi trên một cái chõng tre cũ kĩ, xiêu vẹo, còn học trò ngồi ở chiếu trải giữa nền nhà. Thầy độ ấy là Nguyễn Văn Siêu. Siêu thấy Quát, hỏi:
– Anh kia, đi đâu mà thơ thẩn thế?
Quát đáp:
– Tôi là học trò, nhân đi ngang, tiện thể ghé vào thăm.
Siêu nói:
– Có phải là học trò thì hãy đối thử một vế đối đã nhé!
Rồi Siêu đọc:
“Tiên sinh tọa tịch thượng, cót chi két, két chi cót, cót cót két két”.
Cao Bá Quát đối ngay:
“Tiểu tử nhập đình trung, thẩn chi thơ, thơ chi thẩn, thẩn thẩn thơ thơ”.
Nguyễn Văn Siêu rất phục. Hỏi ra mới biết là Cao Bá Quát, người nức tiếng học giỏi. Từ đó, hai người thường đi lại, đàm luận sách vở, thời cuộc với nhau, và trở thành bạn tri âm
(Theo: Hoàng Ngọc Phách, Kiều Thu Hoạch, Giai thoại Văn học Việt Nam,
Nxb Văn học, Hà Nội, 2000; tr 212-213. “Tiên sinh tọa tịch thượng”: ông thầy ngồi trên chõng; “tiểu tử nhập đình trung”: học trò vào trong sân).
Chú thích:
Nghĩa: học trò đến ngoài nhà: (có tiếng nói chuyện) thầm thì thầm thì.
Nghĩa: thầy nằm ở trong phòng: (có tiếng giường kêu) ọt ẹt ọt ẹt.
Người số hóa: Nguyễn Lương Minh Ngọc.
Người hiệu đính: Nguyễn Thị Thảo Như
