Khoa Ngữ Văn

11. GÀ SẴN NHỮNG LỜI “HÒ MỒI”

  Thị xã Hương Bình là một nhóm thơ nổi tiếng đất kinh kì. Chủ soái thị xã, nhà thơ Ưng Bình Thúc Giạ Thị và phó soái, nhà thơ Thảo Am Nguyễn Khoa Vy đồng thời cũng là hai vị “thầy gà” cho các nghệ nhân hò. Hai nhà thơ quý tộc này không chỉ gà cho các cuộc hò do thi xã tổ chức, mà còn phân công nhau mỗi người bày vẽ cho một tốp hò trong nhiều cuộc hò khác, được tổ chức ở Huế.

  Như cuộc hò giã gạo có trao nhiều giải thưởng giá trị tại Hội chợ Huế vào đêm 25 tháng 2 năm Kỉ Mão (14 – 4 – 1939), nhà thơ Ưng Bình đã gà trước cho đám bạn hò những lời đối đáp sau:

  (Nữ)                Đêm hăm lăm tháng hai năm Mão,

                         Quanh trường” giã gạo, giữa chốn ba quân (1);

                                 Bạn mày râu ai giỏi quốc văn,

                   Vô đây tranh giải với bạn xoa quân thử chơi?

(Nam)               Gái Tây Thi chẳng ai bì bên nước Việt (2),

                         Gái Văn Khương*lại ở nước Tề;

                                 Nực cười cô gái nhà quê,

                    Đến đấy cô dám trổ nghề văn chương! 

  (Nữ)                Điệu hò khoan, em nghe anh hát,

                          Câu mái đẩy, em xin hát anh nghe;

                                Mặc dầu ai có khen che,

                     Dở hay ta giữ dạ, chớ hề đơn sai!

  (Nam)               Khen với chê là nghề khán giả,

                           Dở với hay xin hạ bút trường quan;

                                  Giải thưởng treo có bạc có vàng,

                     Có anh đây là Tư Mã*, lại có nàng Văn Quân*

  (Nữ)                  May mô may gặp người quân tử,

                            Xin cho tiện nữ hỏi thử vài câu:

                                   Xôn xao kẻ trước người sau,

                     Giữa chợ phiên qua lại, ai sầu ai vui?

  (Nam)                 Bạn thuyền quyên hỏi chi câu hỏi,

                             Trang hào kiệt nghe đã khó nghe:

                                   Buồn là buồn cho qua chẳng có hiền thê,

                     Vui là vui cho bậu”, mới cập kê đã có chồng!

  (Nữ)                    Ai có chồng, ai không có vợ,

                             Chữ duyên chữ nợ, xin chớ nói dè chừng;

                                    Tuổi em xuân hãy còn xuân,

                     Dạo chơi giữa chốn ba quân, em kiểm chồng.

  (Nam)                 Mặt liễu mày hoa gọi là gái sắc,

                             Văn hay võ giỏi mới gọi trai tài;

                                  Chợ phiên này cô đã dạo chơi,

                    Hỏi thăm cô đã chấm đặng người mô chưa (3)?

  (Nữ)                    Nói rằng chưa thì tôi chưa muốn nói,

                             Thưa rằng có thì tôi nỏ” muốn thưa;

                                    Dầu cho năm lọc bảy lừa,

                    Duyên đằng không thuận nẻo, gió đưa biết răng chừ *)!

  (Nam)                 Giày cô đi là giày cao gót,

                             Ao cô mặc là áo lợ muya,

                                  Tôi đây khác thể trò trìa,

                    Thấy cô chúm chím, cô cười chê tôi thẹn thuồng.

  (Nữ)                   Áo lơ muya với giày cao gót,

                            Theo em theo chị cái mốt tân thời;

                                  Vỏ ngoài che đậy mà chơi,

                     Thảo ngay trong dạ, gương đời soi chung.

    Những lời hò đối đáp trên được các nghệ nhân hò đưa vào cuộc chơi như chính mình sáng tác. Chúng có tác dụng gợi hứng, gây men cho cuộc so tài, vì thường được hò khi mới vào cuộc (có thể gọi là hò dạo hay màn trình diễn phụ). Đây không phải chuyện gà qué mà chỉ là “gà mồi”.

  Nguồn:

  HĐĐH 203-205, TKTTH 419-422.

  Chú thích:

  (*)Ba quân: chỉ nơi có nhiều người tụ tập.

  (2) Tây Thi là người con gái rất đẹp ở nước Việt thời Xuân Thu, lấy vua nước Ngô.

  (3) Chấm đặng người mô chưa: thấy thích ai chưa; đã có được người nào vừa ý chưa.

  (4) Biết răng chừ: biết làm sao giờ (đành cam chịu).

Người số hóa: Nguyễn Lương Minh Ngọc.

Người hiệu đính: Nguyễn Thị Thảo như.