Khoa Ngữ Văn

VÈ HÀNG VIỆN TRỢ MĨ QUỐC

Vè này kể chuyện miền Nam:

Một hôm quan lớn về làng thăm dân,

Mang theo một gói cồng kềnh,

Quan ngồi chiễm chệ, uốn mình lưng tôm.

Lâu lâu vuốt bộ râu xồm,

Rung đùi chí tử, xem xôm lạ thường:

“Nhân lúc kinh lí qua thôn,

Hỏi thăm sức khoẻ bà con thế nào?

Tiện đây, quan biếu đồng bào,

Món hàng viện trợ của Mĩ quốc đưa vào mới toanh;

Niêm phong nhãn hiệu rành rành,

Múi* dây còn cả dấu khằng y nguyên.

Nghe lời quan dặn đừng quên,

Vì là của quý, không nên phân đều.

Mà do công trạng ít nhiều,

Đừng gây lộn xộn, kẻ kêu người nài;

Tổng thống không bỏ sót ai,

Thành tích xứng đáng nay mai thiếu gì” .

– “Bẩm quan gồm có thứ chi,

Cho dân được biết để ghi rõ ràng?

Trước mặt đông đủ xóm làng,

Có quan chứng giám đàng hoàng mới nên.

Kẻo rồi vắng mặt quan trên,

Kẻ chê người lấy sinh thêm oán thù”.

Dứt lời, có cụ bước vô,

Hai tay xách ngược gói đồ lên cao;

Xem rồi xé toạc chiếc bao,

Xổ ra cả đống, lộn nhào tứ tung!

Toàn là những bộ áo quần,

Ma rốc, khố đỏ đi lùng trước kia:

Cái thời đứt nút*, đứt khuy*,

Cái thời rách nát, ma chê quỷ hờn!

Cái thời còn vết máu đen,

Cái thời còn giữ đất bùn chưa phai.

Đồng bào thấy vậy, đáp ngay:

“Thôi thôi xin đội ơn ngài, trả lui!

Đồ ni* báo hại bầy tui*,

Heo ca gà vịt thường nuôi trong nhà;

Đồ ni rựt* ớt, hái cà,

Đem về chắc chết cả bà liền con!”.

Quan nhìn đôi mắt trợn tròn,

Giống mặt thổ địa, nạt dồn một tua*:

“Dân bây chớ có nói thừa,

Trước kia làm bậy, bây giờ đã thôi.

Heo gà cứ việc mà nuôi,

Áo quần cứ bận* ấm hơi, hại gì?

Lấy về cấp phát mau đi,

Báo lên chính phủ, đẹp bề còn hơn”.

Ít lâu có lệnh cấp trên,

Trát đưa trống thốc, bắt dân ăn mừng.

Mừng Ngô tổng thống giữa đường,

Tam hồn thất phách giữa chừng thoát nguy.

“Đồng bào ai có thứ chi,

Áo quần đẹp nhất mang đi đón chào”.

Bà con đắc chí bảo nhau:

“Lấy đồ hôm trước mặc vào mới hay”.

Đàn ông quần cụt, áo dài,

Phụ nữ mang áo quan hai đựng gà!

Có mẹ sáu chục tuổi già,

Chơi quần ống típ (1), thật là khó đi.

Thêm thay* bốn túi ka ki,

Há mồm toác hoác, xem chi lạ thường!

Quan nhìn thấy thế nổi khùng,

Đấm bàn quát nạt tứ tung lung tàng:

“Dân bay ra khỏi thôn làng,

Sao không ăn bận* đàng hoàng đến đây?

Thiếu chi mà tra ba cái bộ đồ tây,

Thuần phong mĩ tục lúc này ở mô* ?”

“Bẩm quan, mĩ tục là đồ,

Mỹ quốc viện trợ, quan cho đem về.

Mấy lâu thu giấu trong ghè,

Bữa ni* có dịp đem khoe với núi rừng;

Trước là ăn lễ đón mừng?

Sau tạ tổng thống, thấm nhuần móc mưa.

Yêu cầu quan nóng vừa vừa,

Bầy tui quý lắm mới trừa* đến nay.

Nếu quan sỉ mắng đến tay (2),

Bầy tui trút hết, trả ngay ra về”.

Bà con ai nấy hả hê,

Còn quan mặt mũi ủ ê, u sầu.

Nghĩ rằng làm ruộng mưu sâu (3),

Càng nhìn quan lại càng đau đớn lòng!

Nguồn:

Từ Sổ tay sưu tầm VHDG của người viết, chép năm 1985, ở thị trấn Tứ Hạ, huyện Hương Điền, tỉnh Bình Trị Thiên – tức huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế. Bài vè do ông Hoàng Trọng Dũng đọc (lúc này, ông Dũng là Bí thư Chi bộ Hợp tác xã nông nghiệp Phú Ốc, thuộc thị trấn Tứ Hạ).

Một BK của bài vè được in ở sách VTTH, tr 326-329, dưới nhan đề “Vè gậy ông đập lưng ông”, với 78 dòng lục bát.

Bài vè ra đời khoảng 1954-1963.

Chú thích:

(1) Quần ống típ: quần bó sát chân, ống chật.

(2) Si mắng đến tay: mắng mỏ một cách thái quá.

(3) Câu này sách VTTH ghi “Nghĩ rằng mình thượng, mưu sâu” (ý: nghĩ mình là người bậc trên, có mưu cao sâu).

Người số hóa

Võ Hoàng Khanh

Người hiệu đính

Nguyễn Thị Thảo Như