TỔNG TẬP VĂN HỌC DÂN GIAN XỨ HUẾ – VÈ, TRUYỆN THƠ (TẬP II)
- VUA TỰ ĐỨC NGỰ LÂM MỘT CUÔC BẮN THỬ ĐẠI BÁC
Tháng tư năm Quý Dậu (1873), sau khi cho đúc xong 40 khẩu đại bác, vua Lự Đưc ra lệnh tổ chức cho thật long trọng một cuộc bắn thữ ở bãi biển Thuận An. Tin chắc cuộc bắn thừ sẽ thành công, nhà vụa rước cả Hoàng thái hậu Từ Dũ cùng đi xem. Đoàn tuy tùng gồm hầu hết hoàng thân quốc thích, văn vỡ đại thần, đi trên những con thuyền được trang hoàng rực rỡ.
Được tham gia bắn thử, ngoài những pháo thủ của kinh đô Huế, còn có 11 pháo thủ từ Hà Nội và Hà Tĩnh vào. Tuy theo cỡ nòng lớn nhỏ, đại bác đặt cách đích từ 120 đến 200 trượng (“). Mỗi khẩu được bắn ba phát.
Mọi việc đều được sắp đặt chu đáo. Mọi người chờ đợi kết quả trong không khí lạc quan.
Nhưng kết quả thì hoàn toàn bất ngờ: trong 127 phát súng đã băn, không có một phát nào trúng đích cả. Phát gần đích nhất, cũng còn cách 5 trượng 2 tấc (tức hơn 18 mét). Còn quả xa nhất thì cách đến 27 trượng (tức gần 100 mét).
Cuối cuộc bắn thử, khoảng xế trưa, bỗng ngoài khơi có nhiêu tiếng súng lạ. Vua Tự Đức lấy kính viễn vọng ra xem thì thấy hai chiếc tàu ô đang ut hiếp một đoàn quan thuyền vận tải. Đoàn quan thuyền đang cố chạy vào bờ để nương nhờ hoả lực của cửa Thuận. Tàu ô chạy vào tận bờ để chặn đường trốn của đoàn quan thuyền. Nhà vua lệnh cho các khẩu đại bác khai hoả để trừng trị bọn cướp biển. Nhưng thật tệ hại: hàng loạt quả đạn được bắn ra mà chẳng có quả nào trúng tàu giặc cả! Vậy lả hai chiếc tàu ô đã bắt mất hai chiếc quan thuyền vận tải ngay trước mặt vua và triều đình Việt Nam. Vua Tự Đức giận dữ, ra lệnh hồi loan ngay. Trên đường về, nhà vua đã làm một bài vè nhằm chế giễu quan quân của mình, gồm ba phần: phần đầu tả không khí lạc quan, vui vẻ lúc đi: ” Tưng bừng trống phất cờ rung; Chèo ba mái nhẹ, thuyền rồng như bay”,…; phần thứ hai chê bai sự kém cỏi của binh sĩ: ” Bắn thì phát vẹo phát xiên; không hề một phát trúng thuyền tàu ô”,…; phần cuối mắng trách các quan không tiếc lời:” Ngẫm ra tài cán chỉ đâu; Mà hay múa mỏ vanh râu chõm choè;…(2). Về đến Huế nhà vua Tự Đức lập tức cho in bài vẻ làm 140 bản, gửi đi các bộ và các tỉnh. Chưa hả giận, nhà vua còn bắt các cung nữ học thuộc bài vè và hét thật to lên, cho cả triều đình xốn xang. Nguồn:
KCVQNN 58-59. Chú thích: (1) Mỗi tượng đài 3,5 mét. (2) Bài vè này có chép ở Tập III- Vè, truyện thơ, phần I, mục II.1., dưới nhan đề” Vè tàu ô cướp thuyền ở cửa Thuận”.
